Cam sành: cách chọn ngon, công dụng và bảo quản

Khi gió se lạnh đầu mùa về, những sạp trái cây bắt đầu xuất hiện từng chồng cam sành vỏ xanh vàng, sần sùi nhưng nặng tay. Bổ ra, ruột cam đậm, nước tràn ra đầu ngón tay, vị chua ngọt hài hòa và mùi thơm rất đặc trưng. Cam sành là loại trái cây quen thuộc trong mỗi gia đình Việt, từ ly nước cam buổi sáng đến đĩa cam bày bàn thờ ngày cuối năm. Bài viết này giúp bạn hiểu rõ hơn về cam sành, cách chọn quả ngon, bảo quản và tận dụng trọn vẹn.

Cam sành là gì? Đặc điểm nhận biết

Cam sành là một giống cam quýt được trồng phổ biến ở nhiều vùng của Việt Nam. Điểm dễ nhận ra nhất là phần vỏ dày vừa phải, sần, có nhiều chấm tinh dầu li ti, khi chín vỏ chuyển từ xanh sang xanh vàng hoặc vàng cam. Nhờ lớp vỏ này mà quả dễ lột bằng tay hơn nhiều loại cam khác.

Hình dáng: quả tròn hơi dẹt, kích thước vừa, cầm chắc tay.
Ruột: các múi màu cam đậm, mọng nước, dễ tách múi.
Hương vị: chua ngọt, thơm nồng mùi tinh dầu vỏ.
Hạt: thường có khá nhiều hạt, tùy từng vườn và giống.

Cam sành thường được cho là có họ hàng gần với nhóm quýt, nên mang nét vừa giống cam vừa giống quýt: vỏ dễ bóc nhưng nước nhiều và vị đậm đà.

Vùng trồng và mùa vụ

Cam sành được trồng nhiều ở đồng bằng sông Cửu Long (như Vĩnh Long, Cần Thơ, Hậu Giang) và một số tỉnh miền núi phía Bắc như Tuyên Quang, Hà Giang. Mùa thu hoạch chính tập trung vào khoảng cuối năm, từ khoảng tháng 10 đến tháng 1 năm sau, tùy vùng và thời điểm xuống giống. Vì vậy tháng 11 là thời điểm bạn dễ mua được cam sành tươi, chín cây và hương vị tròn đầy.

Mẹo nhỏ: cam trồng ở vùng khí hậu mát thường có vỏ xanh hơn dù đã chín. Đừng vội cho rằng quả vỏ xanh là còn non.

Giá trị dinh dưỡng của cam sành

Cũng như các loại trái cây có múi khác, cam sành chứa nhiều nước, một ít chất xơ, đường tự nhiên và đặc biệt là vitamin C. Ngoài ra, quả còn có kali, folate cùng các hợp chất thực vật như flavonoid. Con số cụ thể có thể khác nhau tùy giống, độ chín và điều kiện canh tác, nên bạn chỉ cần nhớ nguyên tắc chung: ăn nguyên múi để giữ được chất xơ sẽ tốt hơn chỉ uống nước ép.

Cam sành có thể hỗ trợ điều gì?

Hỗ trợ đề kháng: vitamin C góp phần vào hoạt động bình thường của hệ miễn dịch, là điều hữu ích khi thời tiết giao mùa.
Hỗ trợ làm đẹp da: vitamin C tham gia quá trình tạo collagen, có thể giúp da khỏe hơn khi ăn uống cân bằng.
Bù nước: lượng nước dồi dào giúp bổ sung nước cho cơ thể.
Hỗ trợ tiêu hóa: chất xơ trong phần tép và xơ trắng có thể giúp đường ruột hoạt động đều đặn.

Lưu ý: đây là các tác dụng hỗ trợ, không thay thế thuốc hay chế độ điều trị. Người bị trào ngược dạ dày, viêm loét dạ dày có thể thấy khó chịu khi ăn cam lúc đói. Người bị tiểu đường nên ăn lượng vừa phải và hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Cam cũng có thể tương tác với một số loại thuốc, nên người đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính cần tham khảo bác sĩ.

Cách chọn cam sành ngon

Cầm thử trọng lượng: chọn quả nặng tay so với kích thước, thường là quả mọng nước. Quả nhẹ bẫng có thể bị xốp ruột hoặc khô.
Quan sát vỏ: vỏ căng, mịn tay ở các nốt sần, màu đều, có mùi thơm tinh dầu nhẹ khi ngửi gần cuống.
Nhấn nhẹ: quả hơi đàn hồi, không mềm nhũn, không có vết lõm hay thâm.
Kiểm tra cuống: cuống còn tươi, không khô héo hay nấm mốc.
Chọn kích cỡ vừa: quả quá to đôi khi nhạt hơn, quả vừa tay thường đậm vị.

Những dấu hiệu nên tránh

Vỏ bóng loáng bất thường, có mùi lạ: có thể đã bị phủ chất bảo quản hoặc sáp, nên rửa kỹ khi mua.
Có vết thâm, nứt, mốc quanh cuống.
Vỏ quá mềm, lõm, dễ đã héo ruột.

Nếu mua theo cân, hãy hỏi người bán về nguồn gốc vườn, ưu tiên nơi bán uy tín. Một số quả có vỏ xanh vẫn rất ngọt, vì vậy đừng chỉ dựa vào màu sắc.

Cách bảo quản cam sành

Nhiệt độ phòng: nơi thoáng mát, tránh nắng, cam để được khoảng một tuần. Không để chồng quá cao vì dễ dập.
Ngăn mát tủ lạnh: cho cam vào túi lưới hoặc giấy thấm, giữ được lâu hơn, thường khoảng vài tuần nếu quả còn nguyên vẹn.
Loại bỏ quả hỏng: một quả mốc có thể lây sang cả thùng, nên kiểm tra thường xuyên.
Không rửa trước khi cất: chỉ rửa khi ăn để tránh ẩm gây mốc.
Cam đã bổ: bọc kín, cho vào tủ lạnh và dùng trong ngày.

Ba món dễ làm từ cam sành

1. Nước cam sành tươi

Vắt 2 đến 3 quả cam, lọc bỏ hạt. Có thể thêm vài viên đá, ít hoặc không cần đường nếu cam đã ngọt. Nên uống ngay sau khi vắt để giữ hương vị. Vắt nhẹ tay, đừng ép quá mạnh vì phần vỏ trắng sẽ khiến nước cam bị đắng.

2. Cam sành mật ong ấm

Vắt nước cam, pha thêm nước ấm và một thìa mật ong. Đây là thức uống dễ chịu vào những ngày se lạnh. Không dùng mật ong cho trẻ dưới 12 tháng tuổi.

3. Salad cam và rau xanh

Tách múi cam, bỏ hạt, trộn với rau xà lách, dưa leo, một ít hạt óc chó hoặc hạnh nhân. Sốt đơn giản gồm dầu ô liu, chút nước cam, muối và tiêu. Món này thanh mát, dễ làm cho bữa trưa nhẹ nhàng.

Tận dụng vỏ cam sành

Vỏ cam sành thơm nhờ nhiều tinh dầu. Bạn có thể phơi khô để cho vào túi thơm tủ quần áo, hoặc nấu chung với nước để khử mùi bếp. Vỏ cam tươi cũng có thể dùng để làm mứt vỏ cam hoặc ngâm giấm làm nước lau bề mặt bếp. Khi dùng vỏ để ăn, hãy chọn cam rõ nguồn gốc và rửa thật kỹ với nước sạch, có thể chà nhẹ bằng muối hạt.

Câu hỏi thường gặp

Cam sành có phải là cam hay quýt?

Cam sành thường được xếp vào nhóm cam quýt và có nhiều đặc điểm của cả hai, nên người dân hay gọi là cam. Trong thực tế, bạn chỉ cần biết đây là loại quả có múi, vỏ dễ bóc, mọng nước.

Nên ăn cam sành hay uống nước ép?

Ăn nguyên múi giúp bạn nhận được cả chất xơ và no lâu hơn. Nước ép tiện lợi nhưng dễ uống nhiều đường hơn, nên chỉ uống vừa phải.

Ăn cam lúc đói có sao không?

Với nhiều người khỏe mạnh thì không vấn đề. Tuy nhiên người có dạ dày nhạy cảm có thể bị cồn cào hoặc ợ chua, nên ăn sau bữa ăn nhẹ.

Bà bầu và trẻ nhỏ ăn cam sành được không?

Cam là loại quả thường gặp trong chế độ ăn, nhưng nên ăn lượng vừa phải. Với bà bầu hoặc trẻ nhỏ có tiền sử dị ứng, hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Vì sao cam sành bị đắng khi vắt?

Phần vỏ trắng, màng múi và hạt khi bị ép mạnh hoặc để lâu sẽ tiết vị đắng. Hãy vắt nhẹ tay, bỏ hạt và uống ngay.

Kết luận

Cam sành là món quà tự nhiên của mùa cuối năm: ngon, dễ tìm, dễ chế biến. Chỉ cần nhớ chọn quả nặng tay, vỏ căng, thơm nhẹ, bảo quản nơi thoáng mát hoặc ngăn mát tủ lạnh, bạn sẽ có những quả cam trọn vị cho cả nhà. Hãy ăn đa dạng trái cây theo mùa để cân bằng dinh dưỡng và tận hưởng hương vị đúng thời điểm.